Проблемот не е во документот

 Манипулативната теза дека „проблемот не е во документот, туку во тоа кој го покажува“ целосно паѓа кога ќе се соочат фактите и научната методологија во однос на трите клучни точки:

Прво, фамозното писмо на Гоце Делчев до Никола Малешевски е училишен пример за извлекување од контекст. Делчев во него користи остар сарказам и иронија за да ја исмее наметнатата реалност на теренот. Бугарската егзархија во тој период, располагајќи со огромни фондови од Софија, преку стипендии, платени учителски места и директен поткуп, систематски се обидуваше со пари да ја купи институционалната припадност на осиромашеното македонско селско население. Делчев, како социјалист и револуционер кој се борел за независна држава со паролата „Македонија на Македонците“, во писмото ја жигосува токму таа купена, вештачка состојба и меѓусебните кавги наметнати од туѓите пропаганди, а не своето автентично национално чувство.

Каков „Бугарин“ бил Гоце кога ниту еднаш во животот, во прво лице еднина (јас), нема кажано или напишано за себе дека е Бугарин, а наводно се борел за некаква „бугарштина“? Бугарската пропаганда се фаќа за една единствена, граматички погрешна реченица во прво лице множина, додека во стотици други писма Гоце Делчев експлицитно и јасно ги споменува и Македонија, и македонскиот народ, и Македонците. За манипулаторите овие јасни историски извори не значат ништо, туку целата своја теза ја градат врз една иронична фраза. Неговото дело е директна негација на егзархискиот инженеринг.

Второ, контроверзата околу Битолската плоча е пример за класично научно насилие каде што бугарските историчари упорно бараат и „пронаоѓаат“ текст кој физички не постои. Реконструкцијата на натписот (од брачниот пар Заимови) е направена врз основа на претпоставки и допишување на букви врз екстремно оштетени делови од каменот, што е научно недопустливо, а на што укажаа и светски слависти како професорот Хорас Лант. Наместо тоа, вистинскиот историски контекст упатува на практиката на средновековните владетели да пренаменуваат постари споменици за да си дадат легитимитет. Постојат силни индиции дека во овој случај станува збор за споменик на подоцнежниот владетел Јован Асен Втори, но бугарските историчари намерно го претставуваат него како Јован Владислав во измислените делови од текстот со цел да го поврзат натписот со Самуиловото царство. Бугарската наука свесно го премолчува фактот дека во она што е реално читливо и што навистина постои како оргинален текст на каменот, нивните политички тези едноставно ги нема.

Трето, во однос на Григор Прличев, наводната контроверза исчезнува кога ќе се дешифрира неговиот специфичен животен и творечки код. Прличев твореше во време кога македонското битие беше притиснато меѓу два асимилаторски блока: Цариградската патријаршија (грцизмот) и Бугарската егзархија (бугаризмот). Иако во Охрид застана во првите редови против фанариотското грчко свештенство, неговата подоцнежна жестока кавга и отворен судир со Бугарската егзархија докажува дека тој одбил да биде ничиј инструмент. Кога Софија брутално го исмеа и го отфрли неговиот обид да создаде специфичен словенски јазик заснован на македонските говори, Прличев покажа дека неговиот идентитетски корен е цврсто засаден во родната почва. Тоа е длабок корен што ниту Патријаршијата со својата културна доминација, ниту Егзархијата со своите институционални уцени, не успеаја и не можеа да му го откорнат.

Проблемот на македонската наука не е во тоа што некој ги „покажува документите“, туку во тоа што бугарската политика ги покажува само оние делови што претходно самата ги фалсификувала, допишала или извлекла од контекст. Историјата не е роман за слободно толкување и измислување приказни, туку таа е расветлување на минатото кое има свој строго дефиниран историски контекст – а тоа е нешто коешто вие упорно и свесно го избегнувате.

Официјалните историски документи и сметководствени регистри јасно докажуваат дека зад егзархискиот институционален инженеринг во Македонија стоел моќен геополитички капитал, диригиран и финансиран директно од Царска Русија преку системот на Панславизмот.

Прво, материјален доказ за ова се официјалните сметководствени книги на Славијанските благотворни комитети од Москва и Санкт Петербург, кои се чуваат во руските државни архиви (детално истражени и објавени од руски историчари како С. А. Никитин). 

Овие комитети, кои биле директно финансирани од рускиот буџет и црква, имале посебни ставки за „просвета на јужните Словени“. Преку нив, секоја година се испраќале стотици илјади руски златни рубљи наменети за плати на егзархиските учители, изградба на училишни згради и купување влијание кај осиромашеното македонско селско население.

Второ, рускиот амбасадор во Цариград, грофот Николај Игнатиев, кој беше главниот архитект зад султанскиот ферман за Егзархијата во 1870 година, користел огромни дипломатски „црни фондови“ за да го зацврсти овој проект. Парите биле систематски дистрибуирани на теренот преку руските конзулати во Солун и Битола. Овој руски капитал овозможил младата Егзархија, за само неколку години, агресивно да ги преземе веќе постоечките македонски црковно-училишни општини (градени со децении од македонските еснафи) и насилно да го наметне своето институционално влијание.

Трето, Царска Русија обезбедила целосен материјален и кадровски капитал за оваа пропаганда. 

Стотици цркви низ Македонија до ден-денес во своите архиви чуваат Свети Писма, евангелија и црковни предмети со јасен печат дека се отпечатени или излиени во Москва и донирани од рускиот Свети Синод. Истовремено, речиси целата прва генерација на егзархиски учители и митрополити во Македонија биле директни стипендисти на руската држава на духовните академии во Одеса, Киев и Москва, со цел да се создаде лојален кадар кој ќе ја шири туѓата пропаганда.

Бугарската егзархија не изникна од некаков чист народен идеализам, туку беше скапо платен политички проект. Руската империјална дипломатија свесно го финансираше овој инженеринг на Балканот за да создаде свој панславистички мостобран кон Средоземното Море. Парите со кои Егзархијата купуваше влијание, отвораше училишта и ја наметнуваше припадноста кај македонското население во XIX век беа царски руски фондови наменети за геополитичка доминација.

Во своите мемоари, Игнатиев отворено признава дека руската амбасада во Цариград директно ги диктирала и ги менаџирала потезите за создавање на Екзархијата со цел да се истисне грчкото (патријаршиско) влијание и да се засили руското преку Бугарите.

Цитат на Игнатиев:

„За да имаме успешна акција на Балканот, за нас беше од витално значење да создадеме кохезивен словенски елемент под наша директна заштита... Учредувањето на Бугарската екзархија беше дипломатска победа на Русија во Цариград. Ние успеавме да го наметнеме ферманот од 1870 година со цел да ја искористиме оваа црковна институција како главен инструмент за ширење на нашето влијание меѓу христијанското население во Македонија и Тракија.“

(Извор: „Дипломатически записки (1864-1874)“, Државна агенција „Архиви“, Софија)

Цитат од писмото на Игнатиев до царот:

„Нашиот напор да ги едуцираме бугарските млади луѓе во нашите духовни академии во Одеса и Киев вроди со плод. Овие луѓе, кои денес ја формираат основата на новата Екзархија, се нашите најсигурни агенти на Балканот. Преку нив, со помош на средствата кои редовно ги доставуваме, успеваме да го неутрализираме западното (католичко и австриско) влијание во Македонија.“

(Извор: „Архив внешней политики Российской империи“ – АВПРИ, Фонд: Посольство в Константинополе).

Во белешките од 1873 година (по прогласувањето на шизмата меѓу Екзархијата и Патријаршијата), Игнатиев ги советува своите конзули во Солун и Битола како да ги користат руските пари:

Цитат на Игнатиев:

„Не смееме да дозволиме Екзархијата да остане без финансиска поткрепа во моментот кога се води главната битка за душите на населението во Скопје, Охрид и Битола. Испраќањето на учебници, црковни книги и директната помош за плати на егзархиските учители мора да продолжи преку каналите на Славијанскиот комитет. Оваа инвестиција е клучна за идната руска воена доминација на овие простори.“

(Извор: „Сан Стефано. Записки графа Н. П. Игнатьева“, Исторический вестник, Санкт-Петербург, 1914)