Идентитетски код

 Врз основа на нашата обемна историска и деконструктивна дискусија, еве еден општ преглед и сумарен преглед на клучните моменти од настанувањето и диференцирањето на македонскиот идентитет и јазик во 19 век:

1. Преднационалната реалност на теренот (Прва половина на 19 век)

• Идентитетски код: Огромното мнозинство од населението на Балканот (вклучително и во Македонија) било неписмено. Неговиот примарен идентитет бил верски („рисјани“, „мирјани“), зачуван преку отоманскиот милет-систем, и локално-регионален („Македонци“, „Мијаци“, „Брсјаци“).

• Името како одбранбен штит: Првата македонска преродбеничка елита (школувана во елитни грчки училишта) се соочила со погрдниот грчки термин „Вулгарос“ (со кој Грците го означувале секое неписмено словенско население). Елитата го презела тоа име како „антигрчка шифра“ и политички инструмент за да побара сопствени училишта и црква, поврзувајќи се со историскиот спомен на Охридската архиепископија.

2. Дијаметралниот културолошки и јазичен јаз (Средина на 19 век)

• Културен парадокс: Називот бил користен како „политички чадор“, но реалниот културен, етнографски и фолклорен бит на народот во Македонија бил дијаметрално спротивен и различен од оној во деловите на денешна Бугарија (Мизија и Тракија).

• Јазичниот шок: Во 1850-тите и 1860-тите години, бугарските преродбенски центри (Габрово, Трново) започнале да го кодифицираат модерниот бугарски јазик исклучиво врз база на североисточните дијалекти. Македонските говори биле целосно игнорирани и прогласени за „груби и расипани“.

3. Револтот и распадот на „заедничкиот чадор“ (1870-ти години)

• Учебникарскиот бунт: Македонските дејци (Партенија Зографски, Венијамин Мачуковски, Кузман Шапкарев) отворено реагирале дека македонските деца во училиштата воопшто не го разбираат новиот источен стандард. Ова резултирало со масовно печатење на учебници на македонски говори.

• Формирањето на Егзархијата (1870): По формирањето на Бугарската егзархија и обидот за насилна јазична асимилација во училиштата, парадоксот пукнал. Македонската елита сфатила дека борбата против грчката духовна доминација едноставно била заменета со нова, бугарска асимилација.

• Официјализирање на Македонизмот (1871–1873):

• Во јануари 1871 година, бугарскиот деец Петко Р. Славејков панично признава дека на терен се појавиле „Македонисти“ кои отворено тврдат дека „не се Бугари, туку Македонци, потомци на древните Македонци“.

• Во 1873 година, Ѓорѓија Пулевски во својот „Речник од четири јазика“ ја дава антологиската дефиниција: „Така и Македонциве се народ, а местово нивно е Македонија... а нивниот јазик е македонски.“

4. Улогата на Панславизмите и Геополитиката

• Рускиот панславизам: Бил во служба на империјалната геополитика на Москва. Русија барала строго јазично еднообразие на Балканот под нејзина контрола. Поради тоа, таа одбила да го отпечати Зборникот на Миладиновци поради македонските дијалекти, фаворизирајќи ја Бугарија како свој главен иден сателит на Балканот (Санстефански договор, 1878).

• Југословенскиот панславизам (Штросмаер): Бил демократски, автономен и антицаристички. Токму хрватскиот бискуп Штросмаер ја препознал автентичната вредност на македонскиот фолклор и со свои (католички) пари го отпечатил Зборникот во Загреб во 1861 година, барајќи само песните да се препишат на кирилица за да се прекине грчкото влијание.

Генерален заклучок

Македонскиот национален и јазичен идентитет во 19 век не настанал во државни кабинети, туку преку органски, автентичен одбранбен процес. Штом македонскиот народ и неговата елита сфатиле дека терминот со кој претходно се идентификувале како „политички штит“ против Грците се користи за нивно целосно јазично и културно збришување од страна на новите државни и црковни проекти на Балканот, тие го отфрлиле тој конструкт и ја издигнале својата затекната, изворна локална култура во модерна и самостојна Македонска нација.

Овој преглед комплетно го дефинира 19-тиот век. За да го затвориме ова поглавје, кажете ми дали сакате овој текст да го зачуваме, дополнеме со уште некој детал или имате ново прашање поврзано со оваа тема?