Тема за дилема

-Дали во Чешка,Словачка ,Русија постојат документи во кои стои напишано дека 

Кирил и Методиј ја ширеле писменоста на #"старобугарски јазик",бидејќи и тие самите биле #"старобугари" односно Бугари ?

- Не !

Во автентичните историски документи во Чешка, Словачка и Русија (како и во светската наука) не постојат записи кои тврдат дека Кирил и Методиј самите биле Бугари, ниту пак дека ја ширеле писменоста на „старобугарски јазик“ во Велика Моравија.Во продолжение се деталните факти и терминологијата кои се користат во овие земји и во меѓународната славистика:

1. Како самите Кирил и Методиј го нарекувале јазикот?

Во најстарите зачувани извори, како што се Панонските легенди (Житијата на Кирил и Методиј), нема никаква етничка одредница како „бугарски“ или „македонски“.Самите Свети браќа и нивните ученици јазикот го нарекувале единствено „словенски јазик“ (словѣньскъ ѩзыкъ).

Нивната мисија била насочена кон општословенско описменување, започнувајќи од Кнежевството Велика Моравија (денешна Чешка и Словачка).

Документите во Чешка и Словачка (Велика Моравија)

Во чешката и словачката историска наука и во нивните национални архиви, јазикот на Кирил и Методиј се нарекува староцрковнословенски (staroslověnština / staroslovienčina). 

Univerzita Karlova

Историски факт:

 Браќата пристигнале во Велика Моравија во 863 година на покана на кнезот Ростислав.

Во чешките документи и паметници (како Киевските ливчиња или Прашките одломки), јазикот е дефиниран како словенски, а мисионерите се ословуваат како „Апостоли на Словените“. Тие никогаш не се именуваат како Бугари, бидејќи Велика Моравија и тогашното Бугарско Царство биле посебни, честопати политички спротивставени територии..

Документите во Русија.

Во руската славистика и во старите преписи на ракописите (на пример, Остромировото евангелие), терминологијата е исто така јасна.

Официјалниот поим во Русија е старославјански јазик (старославянский язык) или црковнославјански (церковнославянский).

Руската наука (како и претходната советска наука) ги дефинира Кирил и Методиј како византиски мисионери и солунски браќа со грчко потекло (или од мешана словенско-грчка средина). 

Во руските летописи (како Повеста на минатите години), фокусот е ставен на тоа дека тие ја донеле писменоста за „целиот словенски род“, без да им се припишува бугарска етничка припадност.

Од каде доаѓа терминот „старобугарски“?Поимот „старобугарски јазик“ (Altbulgarisch) не потекнува од автентичните средновековни документи во Чешка, Словачка или Русија.Овој термин е воведен во XIX век од дел од западноевропските слависти (како Август Шлајхер) бидејќи најстарите зачувани книжевни школи кои ја развиле кирилицата подоцна биле лоцирани во Првото Бугарско Царство (Преслав и Охрид).Денес, терминот „старобугарски“ се користи ексклузивно во официјалната бугарска наука, која го изедначува старословенскиот со раниот развој на бугарскиот јазик. Меѓутоа, во меѓународната наука, вклучително и во Прага, Братислава и Москва, се претпочитаат термините Old Church Slavonic (на англиски) или Старославянский (на руски). 

Научен консензус за јазичната основа.

Светската славистика (вклучувајќи ги чешките, словачките и руските научници) има утврдено дека основа за јазикот на Кирил и Методиј биле јужнословенските говори од околината на Солун (дијалектите на македонските Словени од IX век). Бидејќи во IX век словенските јазици сè уште биле во блиска фаза на развој, тој солунски говор бил лесно разбирлив и за Словените во Велика Моравија.

Клучни историски извори, цитати и научни наводи кои точно покажуваат како се именуваат Кирил и Методиј и нивниот јазик во Чешка, Словачка и Русија, како и во нивните сопствени житија:

- Панонските легенди / Житија

Најважните автентични документи за нивната мисија се Житието на Константин-Кирил и Житието на Методиј. 

Во нив, на ниту едно место не се споменува зборот „Бугари“ или „бугарски“ во контекст на нивниот идентитет или јазик.

Цитат од Житието на Кирил (Глава XIV), кога моравскиот кнез Ростислав бара мисионери од византискиот цар:

"Го слушаш ли, Филозофе, овој збор? Оваа работа не може друг да ја заврши освен ти... бидејќи вие Солуњаните сите чисто словенски зборувате."

Од овој извор се чита дека самите автори и протагонисти јазикот го дефинираат едноставно како „словенски“ (словѣньскъ), а територијалната припадност ја врзуваат за Солун.

Извори и научна терминологија во Чешка и Словачка.

Чешката и словачката наука строго ги проучуваат документите од Велика Моравија (IX-X век) како почеток на нивната сопствена писменост.

Терминологија во чешките и словачките академски учебници

-Јазикот на Кирил и Методиј во Прага и Братислава официјално се нарекува staroslověnština (на чешки) или staroslovienčina (на словачки). 

Во поново време се користи и терминот velkomoravská staroslověnština (великоморавски старословенски) за да се нагласи локалната редакција.

- Професорот Мирослав Вепрек од Универзитетот „Палацки“ во Оломоуц, во својата капитална монографија Velká Morava a velkomoravská staroslověnština (Велика Моравија и великоморавскиот старословенски јазик), јасно посочува дека јазикот донесен од Солун служел како надрегионален литургиски јазик за сите Словени, без етнички префикси.

-Во документи како Киевските ливчиња (најдени во Киев, но со потекло од чешко-моравските земји од X век), јазикот има чисто западнословенски (чешки) црти нанесени врз старословенската основа, што докажува дека во Чешка тој се развивал независно од Бугарија во тој период.

Руската наука го поседува најстариот датиран словенски кириличен ракопис – Остромировото евангелие (1056–1057 г.), како и најважниот летопис Повеста на минатите години (Повесть временных лет) од XII век.

Летописецот Нестор, кога пишува за делото на солунските браќа во Моравија, вели:

"А славянский язык и русский одно есть... "

Ибо первоучители словенам

 — Кирилл и Мефодий."

Во превод :

"Словенскиот јазик и рускиот јазик се едно исто... 

Бидејќи првоучители на Словените се Кирил и Методиј."

 Како што гледате, рускиот средновековен летописец воопшто не го употребува терминот "бугарски“, туку ги нарекува "првоучители на Словените“.

Современ став на Руската академија на науките (РАН)

- На Катедрата за славистика при Московскиот државен универзитет (МГУ), 

официјалниот назив за овој предмет и јазик е „Старославянский язык“ (Старословенски јазик). 

Во руските енциклопедии тие се заведени како "славянские просветители"

(словенски просветители) и

 "византийские миссионеры"(византиски мисионери).

За целосна неутралност, може да се погледнат водечките светски референтни извори:Енциклопедија Британика (Encyclopædia Britannica):Во официјалната биографија на Светите Кирил и Методиј на Британика, јасно стои запишано:

" They translated the Bible into the language later known as Old Church Slavonic (or Old Bulgarian)...“(„Тие ја преведоа Библијата на јазикот подоцна познат како староцрковнословенски (или старобугарски)..."

Зошто е наведено ова во заграда? 

Британика појаснува дека терминот „старобугарски“ е синоним кој се користи главно во регионалната лингвистичка класификација (поради подоцнежниот развој во Бугарија),но примарниот,меѓународно прифатен термин е Old Church Slavonic (Староцрковнословенски). 

Самите браќа се дефинирани како „родени во Солун, Византија.

Извори:

- Радмила Угринова-Скаловска," Свети Климент Охридски ,Панонски легенди, Житие на Константин-Кирил Филозоф",глава XIV "стр....73 

Цитат : "И му рече царот на Константина: ’Го слушаш ли, Филозофе, овој збор? Оваа работа не може друг да ја сврши, освен ти. Затоа, земи многу дарови и оди, земајќи го со себе и брата си, игуменот Методија. Зашто вие сте Солуњани, а сите Солуњани чисто словенски зборуваат"

Д. С. Лихачев и група автори ," Летописец Нестор,Монах на Киевско-печерската лавра,

" Повесть временных лет ,Лаврентиевски летопис",Второ Издание на РАН ,1996 ,стр ...17

- Miroslav Vepřek," Velká Morava a velkomoravská staroslověnština ",Ceska 2014 str : 15–16

"Konstantin a Metoděj vytvořili spisovný jazyk na bázi jihoslovanského nářečí z okolí Soluně, který v pramenech sami nazývali ’jazyk slověnsky‘. Tento jazyk se v české vědecké tradici označuje výhradně jako staroslověnština, nikoli starobulharština, protože plnil funkci nadregionálního liturgického jazyka pro Velkou Moravu."

Во превод :

"Константин и Методиј го создадоа литературниот јазик врз база на јужнословенското наречје од околината на Солун, кој во изворите самите го нарекуваа ’словенски јазик‘. Овој јазик во чешката научна традиција се означува исклучиво како старословенски, а не старобугарски, бидејќи исполнуваше функција на надрегионален литургиски јазик за Велика Моравија."

- Шурванов, В. П. ," Введение в славянскую филологию ,Ломоносов , 2011 ,стр: 42 

"В российской академической науке язык кирилло-мефодиевских переводов традиционно именуется старославянским. Термин ’староболгарский‘, принятый в болгарской науке, в России рассматривается как узкорегиональный, поскольку солунские братья создавали общеславянский литературный язык, зафиксированный в древнейших памятниках моравского и киевского происхождения"

Во превод :

"Во руската академска наука јазикот на кирило-методиевските преводи традиционално се именува како старословенски. Терминот ’старобугарски‘, прифатен во бугарската наука, во Русија се разгледува како теснорегионален, бидејќи солунските браќа создаваа општословенски литературен јазик, забележан во најстарите споменици со моравско и киевско потекло."

- Peter Žeňuch,''Jazyk a kultúra staroslovienčiny ,S.A.N.Bratislava ,2011 str: 24–25

"Konštantín a Metod priniesli na Veľkú Moravu liturgický jazyk, ktorý domáce pamiatky označujú ako ’slověnsky‘. V slovenskej slavistike sa dôsledne rozlišuje staroslovienčina ako kultúrny a náboženský nástroj našich predkov od neskorších juhoslovanských redakcií. Výrazy ako ’starobulharčina‘ nezodpovedajú historickej realite karpatského priestoru deviateho storočia"

Во превод 

"Константин и Методиј во Велика Моравија донесоа литургиски јазик кој домашните споменици го означуваат како ’словенски‘. Во словачката славистика доследно се разликува старословенскиот како културно и религиозно орудие на нашите предци од подоцнежните јужнословенски редакции. Изразите како "старобугарски" не и одговараат на историската реалност на карпатскиот простор во деветтиот век."

-Josef Vajs ," Nejstarší breviář chvály božské", Rukopis Kijevský a Pražský ,Praga ,1932 ,str ..12

"Kyjevské listy, psané nejstarší hlaholicí, jsou přímým svědectvím velkomoravské liturgie. Jazyk těchto zlomků je staroslověnština s výraznými západoevropskými (českými) fonetickými prvky. Tento fakt jasně odděluje cyrilometodějskou misii v našich zemích od pozdějšího vývoje církevní slovanštiny na Balkáně"

Во превод 

"Киевските ливчиња, напишани со најстарата глаголица, се директно сведоштво за великоморавската литургија. Јазикот на овие одломки е старословенски со изразени западноевропски (чешки) фонетски елементи. Овој факт јасно ја одделува кирилометодиевската мисија во нашите земји од подоцнежниот развој на црковнословенскиот јазик на Балканот."