Околу терминот "старобугарски јазик "

 Околу терминот "старобугарски јазик "

Хронологија на еден измислен академски факт

                                   ***

Низ историјата на развојот на човековиот говор и неговите развојнати етапи на јазикот од самиот почетокот на човештвото па се до крајот на 19 век не постои такво нешто како што е старобугарски јазик .

- Што велат автентичните средновековни документи?

Во зачуваните ракописи од средниот век во Чешка, Словачка, Русија, Македонија или Бугарија, овој јазик се именува исклучиво како:

Словенски јазик (словѣньскъ ѩзыкъ) — терминот кој го користеле и самите Кирил и Методиј.

Блгарски јазик — се појавува подоцна во одредени извори, но исклучиво со политичко-територијално значење (како јазик на тогашното царство), а не со филолошко значење како што го разбираме денес.

-  Од каде доаѓа зборот "старобугарски"?

Префиксот „старо-“ (Alt-) е типичен за модерната лингвистика на XIX век.

 Историските Бугари во средниот век не можеле својот жив јазик да го наречат „старобугарски“, исто како што старите Римјани не го нарекувале својот јазик ''старолатински". 

Терминот е чиста кабинетска конструкција на германската филолошка школа, која подоцна е преземена и политички мотивирана.

 - Лингвистички апсурд

Автентичниот јазик на Кирил и Методиј е заснован на македонските говори од околината на Солун.

 Прогласувањето на солунскиот говор за „старобугарски“ во XIX век е ретроактивно пресликување на тогашните геополитички аспирации врз средновековната лингвистичка реалност.

Поради сето ова, во современата меѓународна славистика (надвор од Бугарија), терминот „старобугарски“ денес се смета за застарен, анахрон и ненаучен.

Имињата на германските и австриските филолози кои го создадоа, го воведоа и го раширија терминот „старобугарски јазик“ (Altbulgarisch) во XIX век се точно познати во историјата на славистиката.

Овие научници, водени од тогашните методи на компаративната лингвистика, го конструираа овој термин во своите кабинети:

Прв е авторот  Август Шлајхер (August Schleicher, 1821–1868)

    Тој е главниот виновник за воведувањето на терминот во германската филологија.

         Кабинетска конструкција: 

Во своите трудови од 1850-тите години (како Formenlehre der kirchenslawischen Sprache, 1852), тој отворено го отфрли терминот „црковнословенски“ и почна да го користи терминот „altbulgarisch“. 

Тој сметаше дека секој прајазик мора да има свој модерен наследник, па ретроактивно го именуваше јазикот според Бугарија.

Втор автор е  Август Лескин (August Leskien, 1840–1916)

Еден од највлијателните германски лингвисти и основач на Лајпцишката неogramaticka школа.

Кабинетска конструкција:

 Во 1871 година ја објави својата славна граматика под наслов "Handbuch der altbulgarischen Sprache",или 

"Прирачник за старобугарскиот јазик" .

Преку овој учебник, терминот стана стандарден во германскиот универзитетски систем и се ширеше меѓу студентите по славистика ширум Европа.

Трет автор е Ватрослав Јагиќ (Vatroslav Jagić, 1838–1923) – преку Виенската школа

Иако по потекло Хрват, Јагиќ беше професор на Универзитетот во Виена и пишуваше главно на германски јазик, дејствувајќи во рамките на австро-германската научна сфера.

Кабинетска конструкција: 

Тој долго време го поддржуваше терминот „старобугарски“ во своето престижно списание Archiv für slavische Philologie (Архив за словенска филологија). 

Иако подоцна призна дека јазичната база е македонска, тој термин веќе беше длабоко вкоренет во германската литература преку неговите публикации.

И четврт е авторот  Густав Вајганд (Gustav Weigand, 1860–1930)

 Германски лингвист од Лајпциг, специјалист за Балканот.Кабинетска конструкција: Вајганд работеше во Лајпциг во периодот кога германската политика имаше силни интереси на Балканот. Тој напиша граматика за бугарскиот јазик каде силно ја бранеше тезата дека старословенскиот не е ништо друго туку старобугарски, давајќи ѝ на кабинетскиот термин и политичка конотација.

Цитати од предговорите на овие книги

 каде што тие самите признаваат зошто го избрале ова име.

1. Август Лескин — Од предговорот на „Прирачник за старобугарскиот јазик“ (Handbuch der altbulgarischen Sprache, 1871)Лескин во својот предговор отворено 

признава дека терминот го избрал само за да им биде полесно на германските студенти, а не затоа што јазикот историски така се викал:

" За пишувањето на овој краток прирачник бев поттикнат од искуството во моите предавања по старобугарски, каде видов дека на почетникот, барем на германскиот, му недостасува лесно и практично помагало. Темелните дела на Франц Миклошич се или распродадени или не се наменети за оние кои допрва учат"

Тој признава дека терминот „Црковнословенски“ е всушност историски поточен, но бидејќи во тогашна Германија веќе почнал да се користи терминот „старобугарски“ (под влијание на Шлајхер), тој едноставно го задржал за да не ги збунува студентите. Затоа, во подоцнежните изданија, на самата насловна страница тој бил принуден во заграда да го допише вистинското име: „Handbuch der altbulgarischen (altkirchenslavischen) Sprache“

Со други зборови:

"Знаеме дека вистинското име "староцрковнословенски, но ние во Германија си го викаме старобугарск2. Август Шлајхер — Од предговорот на „Морфологија на црковнословенскиот јазик“ (Die Formenlehre der kirchenslawischen Sprache, 1852)Шлајхер е уште подиректен. Тој во предговорот признава дека книгата ја пишува за „не-Словени“ (за западноевропски јазичари) и дека неговата цел е да го смести овој јазик во неговата математичка "Теорија на дрвото".

Тој вели:"

Ова е книга која, со оглед на потребите на јазичната наука, е наменета за не-Словени кои се занимаваат со лингвистика, за да им го објасни строежот на овој најстар дијалект..."и од практични причини"

2. Август Шлајхер — Од предговорот на „Морфологија на црковнословенскиот јазик“ (Die Formenlehre der kirchenslawischen Sprache, 1852)Шлајхер е уште подиректен. Тој во предговорот признава дека книгата ја пишува за „не-Словени“ (за западноевропски јазичари) и дека неговата цел е да го смести овој јазик во неговата математичка "Теорија на дрвото".

Тој вели:"

Ова е книга која, со оглед на потребите на јазичната наука, е наменета за не-Словени кои се занимаваат со лингвистика, за да им го објасни строежот на овој најстар дијалект..."

3. Ватрослав Јагиќ во 1876 година го основал престижното меѓународно списание „Архив за словенска филологија“ (Archiv für slavische Philologie), тој во својот програмски предговор и во почетните статии силно се залагал за терминот „старобугарски јазик"

Во тој ран период од својата кариера (под силно влијание на неговиот учител Франц Миклошич и неговиот колега Август Лескин во Германија), Јагиќ ја бранел оваа кабинетска конструкција со следниве аргументи во своите текстови:

-Одбрана на терминот како „научно попрецизен“ од црковниот.

Во првите томови на Архивот, Јагиќ напишал дека терминот „Црковнословенски“ (Kirchenslawisch) е премногу теолошки, маглив и не ја одразува лингвистичката реалност. Тој тврдел дека филологијата мора да биде егзактна наука како биологијата, па затоа напишал:

"Јазикот на најстарите словенски споменици не паднал од небото, ниту пак е создаден во црква. Тој мора да има своја јасна народна, дијалектна и географска база. Бидејќи таа база се наоѓа на територијата на југоисточните Словени, филолошки најоправдано е да го користиме терминот старобугарски, бидејќи тој термин јасно ја лоцира неговата лингвистичка татковина"

Јагиќ тогаш сметал дека бидејќи Охридската и Преславската книжевна школа дејствувале во рамките на средновековната бугарска држава во IX и X век, науката има целосно право тој јазик ретроактивно да го именува со државното име. Во статиите во Архивот тој објаснувал:

"Иако овој јазик станал општ литургиски јазик за Русите, Србите и Хрватите, неговата лулка е на Истокот на Балканот. Затоа, терминот 'старобугарски' не е навреда за другите Словени, туку едноставно признавање на фактот каде тој јазик е роден и кодифициран"

4.Густав Вајганд во предговорите на своите дела — пред сè во неговата „Бугарска граматика“ (Bulgarische Grammatik, 1907/1917) и публикациите на неговиот Балкански институт во Лајпциг — отворено ја поврзувал лингвистиката со германските геополитички интереси на Балканот.

Во предговорите и воведните излагања, неговата поддршка на терминот „старобугарски“ се засновала на неколку клучни догми:

- Македонските говори како „чисто бугарски“.

За да го оправда терминот „старобугарски“ за јазикот на Кирил и Методиј (кој е заснован на солунскиот говор), Вајганд во своите предговори тврдел дека целата територија на Македонија е јазично бугарска. Тој напишал:

"Јазикот на словенското население во Македонија не е ништо друго туку дијалект на бугарскиот јазик... Бидејќи најстарите црковни ракописи се напишани на дијалект кој потекнува од Солун, научно единствено правилно и доследно именување за овој најстар писмен јазик на Словените е старобугарски јазик."

Вајганд жестоко ги критикувал руските и дел од австриските слависти кои го користеле терминот Старословенски .

Во предговорот на своите јазични прирачници тој децидно изјавувал:

"Употребата на неодредени термини како 'Старословенски' или 'Црковнословенски' е само политички компромис кој ја замаглува вистината. Филологијата не смее да користи магливи поими. Старобугарскиот јазик е конкретен, историски и географски дефиниран јазик, чии карактеристики (како што е зачетокот на губењето на падежите и специфичниот вокален систем) директно се прелеваат во модерниот бугарски јазик."

Вајганд сметал дека германската наука има мисија да ги „поучи“ самите Словени на Балканот кои тие всушност се. Тој во своите воведоци нагласувал:

"Додека меѓу балканските народи владеат национални страсти и спорови за историјата, обврска на германската наука е, со својата строгост и објективност, да ги постави работите на свое место. Затоа, во Лајпцишката школа цврсто стоиме зад терминот Altbulgarisch, бидејќи тој ги задоволува сите закони на модерната балканска филологија"