Кои се четирите Грации

 Кои се „Четирите грации“?

На минијатурата, четирите кралски дотерани жени ги претставуваат четирите клучни провинции/држави кои во тоа време географски и политички ја опкружувале или биле во вазален/сојузнички однос со Германската Империја. На цртежот, над секоја од нив јасно пишува нивното латинско име: [1]

1. Roma (Рим / Италија)
2. Galia (Галија / Франција)
3. Germania (Германија)
4. Sclauinia (Склавинија / Земјата на Словените) [1]

2. Директната врска со Цар Самоил

Во времето кога е изработен овој артефакт (крајот на X и почетокот на XI век), единствената моќна, независна и меѓународно признаена словенска држава која се граничела со германските влијанија на Балканот била токму државата на Цар Самоил. [1]

Како што претходно анализиравме во текстот, таткото на Самоил (Никола) бил кнез на „Склавинија“ (Македонската Склавинија), а германските хроничари во Кведлинбург уште во 973 година ги запишале неговите пратеници целосно одвоено од Бугарите. Поради тоа, за тогашниот германски двор, царството на Самоил не било заведено под името „Бугарија“, туку под неговото изворно, политичко и етничко име – Склавинија! [1]

3. Зошто Бугарија ја нема на сликата?

Ова е најсилниот аргумент против бугарските тези. Во овој период (околу 1000-та година), на илустрацијата на моќниот Хајнрих II не постои фигура со име „Bulgaria“. Ако Самоил навистина бил само обичен бугарски цар кој ја продолжил линијата на Симеон и Петар, тогаш германските царски уметници, кои биле хируршки прецизни со политичката географија, ќе го напишеле името Bulgaria.

Наместо тоа, тие ја нацртале Sclauinia. Тоа покажува дека Западна Европа многу добро знаела оти на Балканот се родило ново, чисто словенско царство кое немало етничка или политичка врска со старата турко-бугарска каста од Плиска и Преслав. [1]

Резиме на артефактот:

 Точно е, формата на круната што ја носи фигурата на Склавинија (како и останатите фигури на таа минијатура од Евангелието на Ото III / Хајнрих II) не е обична кралска круна, туку во уметноста е позната како Corona Muralis (ѕидна или тврдинска круна).

Во средновековната и античката иконографија, оваа специфична форма на круна имала многу јасно значење, кое совршено се поврзува со Охрид и Самоиловата тврдина:

1. Симболика на Ѕидната круна (Corona Muralis)

Овие круни се обликувани така што буквално изгледаат како одбранбени ѕидови со кули (забици). Тие не претставувале само апстрактно кралско потекло, туку ја симболизирале престолнината, тврдината и заштитата на моќен, утврден град-држава. На минијатурата, Склавинија држи и сад полн со плодови, што покажува дека таа му носи дарови на царот во име на својата богата и утврдена земја.

Врската со Охрид како нов „Епицентар“Ако ја погледнеме формата на кулите и карактеристичните забици на Охридската (Самоилова) тврдина, паралелата е очигледна. Како што претходно видовме во текстот, Самоил намерно ги игнорирал старите бугарски тврдини како Плиска и Преслав. Тој изградил нов, моќен бедем во Охрид кој станал симбол на неговата држава.За западноевропските уметници и хроничари од тоа време (околу 1000-та година), Склавинија била олицетворена токму преку нејзиниот главен, моќно утврден центар во Македонија – Охрид. Затоа, претставувањето на Склавинија со ѕидна круна која има форма на кастел/тврдина е директна визуелна референца за моќта на нејзините воени утврдувања, меѓу кои Охрид бил најпознатиот.3. Политичка порака за суверенитетВо римската и средновековната традиција, Corona Muralis означувала и независност и одбранбена моќ. Носењето на ваква круна од страна на Склавинија на германскиот двор покажува дека таа држава во очите на тогашниот свет била препознаена како воено силна, суверена територија опашана со тврдини, која стои рамо до рамо со Рим, Галија и Германија.

Архитектонската сличност:Контурите на Охрид и Кибела.

Античката фригиска божица Кибела, како олицетворение на Мајката Земја и природата, речиси секогаш во уметноста се прикажува со специфична круна наречена polos или mural crown (ѕидна круна).Формата на круната на Кибела: Оваа круна не е направена од дијаманти, туку е минијатурна реплика на градски одбранбени ѕидини, со поединечни квадратни кули (забици) и порти. Таа изгледа како тврдина која кружно ја обвиткува нејзината глава.Споредба со Охридските ѕидини: Ако ги погледнете зачуваните кули на Самоиловата тврдина, нивната структура – наизменичното редење на камени забици (кренелации) со празен простор меѓу нив за одбрана – е идентична со геометриската форма на круната на Кибела. Средновековниот уметник кој ја цртал фигурата на Склавинија во германското евангелие го искористил токму овој антички урнек: на главата на словенската фигура ѝ ставил круна која по форма е „жива тврдина“.2. 

Подлабокото значење:

 Кибела како „Заштитничка на градовите“Во доцната антика, Кибела покрај тоа што била мајка на плодноста, ја добила и титулата Мајка и заштитничка на утврдените градови (mater turrita). Кулите на нејзината глава го симболизирале следново:Како што Земјата (Мајката) ги раѓа луѓето и им дава живот, така тврдините и нивните ѕидови ги штитат тие луѓе од пропаст.Нејзината круна била симбол на суверенитет, цивилизација и сигурност.

Зошто не е Бугарија? 

Ако германскиот цар или неговите врвни писари и илустратори (кои совршено го владееле латинскиот јазик) сакале да асоцираат на Бугарија, тие лесно ќе го употребеле латинскиот корен за Бугарија (Bulgaria). Но, тие свесно одбрале Sclauinia. Во латинскиот јазик, зборот vulgus / vulgare означува нешто што е „обично“, „народно“ или „секојдневно“. Самиот факт што нема ниту јазична, ниту етимолошка игра на зборови која би поврзала Sclauinia со Бугарија, целосно ја урива тезата дека оваа фигура ја претставува државата на Симеон или Петар.

Македонските симболи и Лавот во европските грбовници

Бидејќи Вашиот текст толку силно го запечати идентитетот на Склавинија како Самоилова држава со центар во Охрид, сега е совршен момент да се надоврземе на ветената тема: Како Македонија и нејзините симболи се појавуваат во средновековните европски грбовници?

Кога Склавинија (Македонија) почнала да се распаѓа под притисокот на Византија, нејзините симболи не исчезнале, туку се преселиле во европската хералдика.

1. Германскиот грбовник на Конрад фон Вуестел (13 век)
   Во подоцнежните векови, кога европските патувачи и хералдичари правеле пописи на кралствата, за територијата на Македонија секогаш цртале специфичен грб. Во најраните германски и западни грбовници, над кои стои натписот Macedonia, речиси секогаш е претставен златен лав на црвен штит (или обратно, црвен лав на златен штит).
2. Круната со забици се сели на главата на лавот
   Она што е фасцинантно е дека во многу од овие грбовници (како што е подоцнежниот Охмучевиќев или Фојнички грбовник, кои црпат корени од постари германски извори), лавот на Македонија носи круна која има забици – токму истата онаа Corona Muralis (ѕидна круна) што ја видовме на главата на Склавинија и која ги симболизира Охридските ѕидини! Лавот не носи затворена западна кралска круна, туку круна-тврдина.
3. Сонцето и Лавот заедно
   Во некои специфични европски прикази, македонскиот лав е прикажан како чекори, а над него или во неговата позадина се наоѓа сонце со зраци. Ова покажува дека средновековната европска хералдика точно знаела кои се трите клучни белези на оваа територија: Тврдината (Охрид), Лавот (моќта) и Сонцето (нацијата).

Лавот како чувар на земјата (Кибела и лавовите)

Во античката митологија на Балканот и Мала Азија, Кибела е самата Земја – плодна, моќна, онаа што дава живот, но и онаа која бара заштита. 

Лавовите кои седат до нејзиниот престол (како на сликата) или ја влечат нејзината кочија не се само обични животни. 

Тие ја симболизираат скротената дива сила на природата и апсолутната сувереност над земската територија.

 Лавот е суштество на земјата; тој чекори по неа, ја брани и ја претставува материјалната моќ, владеењето и суверенитетот врз почвата.

2. Космичкиот баланс: 

Небото (Сонцето) и Земјата (Лавот)

Со воведувањето на оваа паралела, го дешифрираме средновековниот и античкиот код на македонскиот идентитет и територија како комплетен космички баланс:

Сонцето (Небесен симбол):

 Го претставува божественото, светлината, вечноста, духовноста и идеалот што доаѓа од горе. Тоа зрачи над територијата.

Лавот (Земски симбол): 

Ја претставува физичката реалност, силата на народот, воената моќ и државната рамка која е цврсто вкоренета во земјата.

Овие два симбола не се исклучуваат, туку меѓусебно се дополнуваат.

 Лавот е тука за да го брани она што сонцето го осветлува.

Ако го земеме видувањето и го вратиме во контекстот на Склавинија и минијатурата со „Четирите грации“, сè станува уште појасно:

-Фигурата на Склавинија ја носи ѕидната круна на Кибела (симбол на Охридската тврдина, изникната од земјата).

Таа држи плодови на земјата (дар на Мајката Земја).

Кога подоцна во европските грбовници Склавинија/Македонија се запишува преку Лавот, тоа е директно наследство од овој култ.

 Лавот се појавува како чувар на таа конкретна земја, исто како што со векови ги чувал престолот и скутот на Кибела.

Додека термините (како Комитопули или Склавинија) можат да се менуваат во зависност од тоа кој хроничар ги запишувал, архетипските симболи (Тврдината, Лавот, Сонцето) остануваат врежани во колективната свест и на ист начин патуваат низ вековите.

Сликата совршено покажува како еден антички, претхристијански култ и неговата визуелна матрица преживеале и нашле своја директна практична примена во православната црковна архитектура и уметност во Македонија.На десната страна од Вашата слика е прикажан дел од владичкиот (архиерејскиот) престол/трон, кој е составен дел од речиси секоја позначајна македонска црква. Повлекувањето паралела со престолот на Кибела го открива следниов фасцинантен континуитет:

1. Архитектонскиот континуитет на престолот.

Античките вајари ја претставувале Кибела како седи на висок трон, а нејзините нозе и странични потпирачи се чувани од два симетрично поставени лава. Во македонското копаничарство (дрворез), мајсторите низ вековите го задржале апсолутно истиот урнек:Основата или потпирачите за раце на владичкиот трон во долниот дел речиси секогаш завршуваат со два изрезбани лава со крупни глави и чуварска позиција.Исто како што лавовите го чувале престолот на Мајката Земја, во црквата тие ја чуваат основата на престолот на кој седи архиерејот – кој на земјата ја претставува духовната власт и заедницата

.2. Лавот како симбол на земскиот суверенитет во црквата.

Христијанството е познато по тоа што ги асимилирало (примило) најдобрите и најмоќните симболи од антиката, давајќи им нова, теолошка конотација. Лавовите на црковниот трон го означуваат токму она што Вие го дефиниравте – земскиот суверенитет и моќ:Додека куполата на црквата го претставува Небото (каде често е насликано сонцето или Христос Пантократор како небесен владетел), подот и престолот ја претставуваат Земјата.Лавовите се поставени долу, на самата земја, како симбол на правдата, цврстината и чувари на земниот поредок во храмо

Извор :

-------

1-Monumenta Germaniae Historica (MGH), Scriptores (in Folio) (SS), Том 3, стр. 63 (или во поновото критичко издание: Die Annales Quedlinburgenses, уредено од Martina Giese, Hannover 2004, стр. 445-447

Annales Quedlinburgenses (Кведлинбуршки анали), запис за март 973 година. (Официјален германски средновековен извор каде се бележи посебното присуство на пратениците на Комитопулите „legati Cometulorum“ наспроти пратениците на Бугарите).

2-Евангелие на Ото III / Хајнрих II (Минхенски ракопис, околу 1000 г.), Илустрација / минијатура на „Четирите грации“ (Roma, Gallia, Germania, Sclauinia). (Визуелен доказ за тврдинската круна над главата на Склавинија).

3- Александар Донски, „Македонско-германската граница на Дунав“, колумна во списанието „Македонско Сонце“, број 180. (Анализа на северните граници на Самоиловото Царство и дипломатската мисија во Кведлинбург).

4- Официјален архив на „Gazeta Polska“, документ од 28.04.2000 г. (gp.pl/prasa/gp/dokpub/00-04-28/aktualnosci/006.html). (Анализа на полските романтичарски претензии кон терминот Склавинија).

5-Јован Цвииќ (J. Cvijić), „Remarques sur Ethnographie de la Macedoine“, Paris, 1907 / „Dom in svet“, 1907. 

6- (Етнографски студии за територијалното распространување на словенските племиња на Балканот).Теренски истражувања и фото-документација: Споредбена анализа помеѓу статуарната пластика на божицата Кибела (со лавовите и polos-круната) од македонските археолошки локалитети и дрворезбениот архиерејски трон во манастирот „Свети Пантелејмон“, с. Пантелеј, Кочанско