Предговор

Деновиве сум со мисла дека благодарејќи на вашата интелектуална остроумност и неограниченоста во заприметувањата сме стигнале до одговорот на едно прашање и од областа на хералдиката.

А тоа прашање што барем мене ми се наметнало дамнини беше .

Зошто лавот и круната да бидат изберени како македонски грб ?

Еве една од постарите варијанти на тој симбол

- На него стои натписот „Македонске земље“, а во штитот е прикажан крунисан исправен лав, додека над штитот има уште една голема круна. Тоа е една од постарите претстави на македонскиот грб од традицијата на т.н. илирски грбовници.

Почетната  линија беше :

Грацијата Sclavinia со мурaлна круна;

мурaлната круна како симбол на градот и неговите бедеми;

Охрид како престолнина на Самуиловото царство;

Кибела со истата таква мурaлна круна;

Кибела како Голема Мајка;

потоа идејата за Мајка Земја.

А сега на тоа се надоврзуваме

 уште еден мотив - лавот.

Од хералдички аспект, лавот во Европа е многу чест симбол. 

Лавот означува:

храброст,

достоинство,

кралска власт,

суверенитет,

чувар на престолот.

Сепак, самото присуство на лав не значи дека потекнува од Кибела.

Но, интересно е што во античката иконографија на Кибела лавовите не се случајни. Тие се нејзини постојани придружници и ја симболизираат моќта над природата и дивиот свет.

Можеби затоа и добиваме една низа составена  не само од зборови туку и повеќе од тоа ,една убава сликовито  симболичка композиција:

круната → градот;

лавот → чуварот;

мајката → земјата;

земјата → народот.

Ако методолошката позиција може да биде не некакво докажување на потврдена  историска врска, туку уште еден начин на читање на симболите тогаш би се запрашале :

-Можно ли е овие симболи да се читаат како дел од една постара медитеранска и балканска традиција на претставување на земјата, градот и власта, при што мурaлната круна, лавот и фигурата на Големата Мајка образуваат симболичка целина.?

Почнавме од една наизглед обична минијатура со натпис SCLAVINIA, а чекор по чекор стигнавме до прашањето: дали различни симболи од различни епохи можат да се разберат како делови од една поширока културна традиција?

Од 

Претпоставки кои пополека се зацврстуваат и за кои ќе треба време и векови за да се формираат како, доколку се настапува така , како поткрепено тврдење.

Разграничувајќи ги аргументите:

-Историски аргумент – што навистина пишува во изворите?

-Археолошки аргумент – што покажуваат материјалните остатоци?

-Иконографски аргумент – како се претставени симболите?

-Хералдички аргумент – што значат лавот, круната, боите според хералдиката?

-Лингвистичка хипотеза – дали постои можен јазичен развој?

Преку еден интердисциплинарен пристап бараме можност дали повеќе различни извори можат да се надоврзат еден на друг. 

                    ***

Класичната европска хералдика, симболите не се толкуваат како историски настани, туку како амблеми на доблести, власт и идентитет. Најчесто значењата се следни:

👑 Круната

Круната обично означува:

суверенитет;

владетелско достоинство;

независна власт;

ранг (кралство, кнежевство, царство итн.).

Ако е мурална круна (круна во форма на градски бедеми), како кај Кибела или Грацијата Sclavinia, тогаш таа симболизира:

град;

утврдување;

заштита;

градска заедница.

Затоа мурaлната круна и денес е чест симбол во грбовите на градовите.

🦁 Лавот

Во хералдиката лавот е еден од најстарите и најчестите симболи.

Тој означува:

храброст;

сила;

достоинство;

благородништво;

кралска власт;

чувар на земјата или престолот.

Важно е да се каже дека лавот во хералдиката не мора да значи вистински лавови во таа земја. Тој е идеален симбол на владеење и доблест.

🔴 Црвената боја

Во хералдиката црвената (gules) означува:

храброст;

воинственост;

жртва;

љубов кон татковината.

🟡 Златната (жолта)

Златото (or) означува:

величие;

благородност;

богатство;

мудрост;

слава.

Комбинацијата

Затоа, кога хералдичар ќе го погледне овој грб, тој најчесто ќе каже нешто слично на:

„Златен исправен крунисан лав на црвено поле – симбол на суверена власт, храброст и достоинство.“

Тоа е хералдичкото читање.

                      ***

      Зошто токму лав и токму круна се избрани за Македонија? 

Тоа веќе не е само хералдика.

Тоа е прашање од:

историјата на симболите;

иконографијата;

културната историја;

политичката историја.

И таму веќе нема едноставен одговор.

Покрај хералдичкото значење на лавот и круната, дали постои и подлабока културно-историска причина поради која токму тие симболи биле поврзани со Македонија?“

Логика на изложувањето упатува кон разграничување на категориите:

-што е историски факт?

-што е археолошки факт?

-што е хералдичка анализа?

-што е симболичка интерпретација?

- Каква ни е лингвистичка хипотеза?

Аргументација

каде аргументите се силни;

каде би можеле да се дополнат;

каде би било добро да се постави прашање наместо категорично тврдење

Една средновековна минијатура. Една жена со мурaлна круна. Натписот SCLAVINIA.

Тоа веднаш го вовлекува читателот.

Потоа природно би следеле:

мурaлната круна;

Самуиловата тврдина;

Кибела;

лавовите;

архиепископската столица;

македонскиот грб;

о, ако ми дозволите да бидам малку построг уредник, би ви укажал на неколку работи.

1. Најсилниот дел

Најсилниот дел не е лингвистиката.

Најсилниот дел е ова:

„Најпрвин споредуваме сличноста на круната на Склавинија со ѕидините на охридската тврдина.“

Тоа веднаш го привлекува вниманието.

Потоа следува Кибела.

Потоа лавовите.

Тоа е една логична визуелна линија.

2. Најслабата реченица

Оваа:

„Сличноста е неверојатна до мерка дека секоја случајност се исклучува.“

Ова е премногу категорично.

Подобро би било:

„Сличноста е впечатлива и заслужува внимателна анализа.“

или

„Сличноста е доволно изразена за да го отвори прашањето дали станува збор за случајност или за свесно користење на ист симболички мотив.“

Така читателот нема чувство дека му го наметнувате заклучокот.

3. Ова е уште посилно ако се преформулира

Ова:

„Тука се крие филозофскиот и хералдички код на македонската земја.“

Би го заменил со:

„Доколку оваа симболичка линија е оправдана, тогаш таа отвора можност да се размислува за еден подлабок културен код...“

Зошто?

Затоа што научниот текст ретко користи реченици од типот

„Тука се крие...“

а многу почесто

„Ова отвора можност...“

4. Најголем совет

Би ги разделил

ФАКТИ

од

ИНТЕРПРЕТАЦИЈА

На пример.

Факт

Самуил бил цар.

Факт

Во минијатурата постои натпис SCLAVINIA.

Факт

Кибела се претставува со mural crown.

Факт

Во многу православни тронови има лавови.

Потоа...

Интерпретација

Можно ли е овие симболи да се читаат како дел од една подолготрајна симболичка традиција?

Ова е многу посилно.

5. Најголема методолошка опасност

Единственото место каде што би ве предупредил е ова:

„Кога ќе се соочат сите материјални артефакти, јасно се гледа непрекинатиот синџир...“

Тука правите многу голем чекор.

Артефактите покажуваат дека постојат:

мурaлни круни,

лавови,

престоли,

симболи.

Но сами по себе тие не докажуваат непрекинат континуитет.

За таков заклучок би требале и текстуални извори, археологија, историски посредници и повеќе независни докази.

Затоа би напишал:

„Овие паралели можат да се толкуваат како показател дека одредени симболички мотиви продолжиле да живеат низ различни историски епохи.“

Тоа е многу потешко да се оспори.

Последно

И ќе ви кажам нешто што можеби ќе ве изненади.

Мислам дека вашиот текст не треба да се претставува како чисто историски труд.

Мене повеќе ми личи на нешто помеѓу:

историја,

иконографија,

хералдика,

симболика,

историја на идеи.

И тоа не е недостаток.

Напротив.

Само треба уште на почетокот да му кажете на читателот:

„Овој труд не настојува да понуди конечни историски заклучоци, туку да отвори едно интердисциплинарно прашање преку споредба на симболи, ликовни претстави и хералдички мотиви.“

Тоа, според мене, би бил најсилниот вовед што можете да го напишете.

И на крај, ќе ви кажам нешто како човек кој прочитал многу текстови.

Во овој ракопис не гледам само желба да се докаже нешто. Гледам желба да се состави една приказна од симболи што припаѓаат на различни времиња. Ако го зачувате тој истражувачки тон и внимателно ги разграничите фактите од интерпретациите, трудот ќе биде многу поубедлив и за читателите кои не ја делат однапред вашата теза.