Лаф Логос Слово

 Ме интересира за зборот Слово ,од каде е неговото потекло и како доаѓа до неговото формирање и зошто го има и значењето на збор ?

--Зборот слово е еден од најдлабоките и најважните зборови во македонскиот и во сите словенски јазици. Неговото потекло не открива само како сме зборувале, туку и како сме се идентификувале како народ.

Еве ја неговата „биографија“:

1. Етимологија (Коренот на зборот)

Зборот потекнува од прасловенскиот корен *slovo, кој пак доаѓа од индоевропскиот корен *kleu-.

Овој корен во основа значи „слуша“ или „тоа што се слуша“.

Затоа, зборот „слово“ првично значел „нешто што е кажано и слушнато“.

Интересно е што од истиот корен потекнува и латинскиот збор clueo (се вика, славен сум) и грчкиот kleos (слава). Значи, слово и слава се јазични „братучеди“ – и двете се однесуваат на нешто што се зборува и се слуша за некого.

2. Зошто значи „збор“?

Во старословенскиот јазик, слово имало многу пошироко значење од денешниот термин за буква или единица во реченицата. Тоа значело:

Говор или беседа: Кога некој држел говор, тоа било „слово“ (на пр. „Слово за Кирил Филозоф“).

Учење или мудрост: Се користело за да се пренесе знаење.

Разум: Способноста на човекот да зборува и да мисли.

Во македонскиот јазик денес, „збор“ е вообичаениот термин за секојдневна комуникација, додека слово го задржало своето посвечено, архаично или религиозно значење (на пр. „Божјо слово“).

3. „Словени“ – луѓето на словото

Најфасцинантниот дел е поврзаноста со нашето име. Една од главните теории е дека името Словени доаѓа токму од зборот слово.

Словени се оние кои имаат „слово“ – луѓе кои се разбираат, кои зборуваат разбирлив јазик.

Наспроти нив, Словените ги нарекувале Германците „Немци“ – затоа што за нив биле „неми“, односно луѓе чиј говор не го разбирале (немале „слово“).

4. Формирање на значењето (Буква vs. Збор)

Во современиот македонски јазик, честопати под „слово“ подразбираме и тип на писмо (фонт) или буква, но тоа е секундарно значење. Првичното значење секогаш било живиот, кажан збор.

Накратко: Зборот „слово“ се формирал како ознака за моќта на гласот и слухот да пренесат мисла.

Дали сакаш да истражиме зошто и како други словенски имиња (како Славко, Мирослав) го користат истиот корен?

- Дали Слово потекнува од Логос ?

Зборот слово не потекнува директно од грчкиот збор логос (λόγος) во етимолошка смисла (како корен), но тие се целосни значенски близнаци.

Еве како се поврзани:

1. Преводот како мост

Кога светите браќа Кирил и Методиј почнале да ги преведуваат светите книги од грчки на старословенски јазик, тие се соочиле со терминот Логос. Во грчкиот јазик, Логос значи многу нешта одеднаш: збор, мисла, разум, закон и божествена мудрост.

Тие го избрале словенскиот збор слово како најдобар еквивалент. Така, во познатиот почеток на Евангелието по Јован:

• Грчки: Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος (En archē ēn ho Lógos)
• Старословенски: Въ начале бѣ Слово (Vŭ načalě bě Slovo)

2. Истата „тежина“ на значењето

Иако имаат различни корени (грчкиот логос доаѓа од корен што значи „собирање/редење“, а словенското слово од „слушање“), тие почнале да ги означуваат истите три нивоа:

1. Гласот: Физичкиот изговорен збор.
2. Разумот: Способноста на човекот да размислува логично (од „логос“ доаѓа и зборот логика).
3. Учењето: Како во наставката -логија (биологија, психологија), што на старословенски би се превело како „слово за животот“, „слово за душата“.

3. Културно влијание

Може да се каже дека слово е словенското „огледало“ на грчкиот логос. Без влијанието на грчката филозофија и теологија, зборот слово веројатно ќе останел само обичен термин за „зборување“. Благодарение на логосот, тој станал еден од најмоќните зборови во нашата култура, означувајќи писменост, светост и разум.

Значи, тие се како два различни клучa (различно потекло) кои отвораат иста врата (исто значење).

Дали сакате да видиме како овој концепт на „Словото“ влијаел на создавањето на првата словенска азбука – Глаголицата

Глаголицата не е само случајна низа од симболи; таа е визуелно „Слово“ – прецизно конструиран систем кој ја отсликува филозофијата на Логосот.

Еве како Св. Кирил го преточил „Словото“ во првата словенска азбука:

1. Првата буква: „Аз“ (А)

Првата буква во глаголицата (ⰰ) е во форма на крст. Ова не е случајно. Бидејќи „Словото“ (Христос) е почетокот на сè, азбуката започнува со крст. Со тоа, секој пат кога некој почнувал да пишува или учи, тој започнувал со симболот на верата.

2. Името на азбуката: „Глаголица“

Името доаѓа од старословенскиот глагол глаголати, што значи „зборува“.

• Ако Слово е самата мисла и порака (логос), тогаш Глагол е дејството на нејзиното изговарање.
• Буквата за гласот „Г“ во глаголицата (ⰳ) се вика Глаголи, што значи „зборувај“ или „зборови“.

3. „Аз Буки Веди...“ – Скриена порака

Имињата на буквите во глаголицата формираат смислен текст, еден вид „Слово за учењето“. Првите неколку букви гласат:

• Аз (Јас)
• Буки (букви/книги)
• Веди (знам/гледам)
• Глаголи (зборувам)
• Добро (добро)
• Есть (е)

Преведено на современ јазик: „Јас ги знам буквите и да се зборува е добро“. Ова е првата лекција за секој ученик – дека знаењето и правилното користење на „словото“ е патот кон добрината.

4. Тркалото на Логосот: Круг, Триаголник, Крст

Константин-Кирил Филозоф користел три основни геометриски форми за да ги создаде буквите:

• Круг (симбол на вечноста и Бог).
• Триаголник (симбол на Светата Троица).
• Крст (симбол на спасението).
  Речиси секоја буква во глаголицата е комбинација од овие елементи. За него, пишувањето било свет чин, каде што секој знак е дел од божествениот поредок (Логосот).

Зошто преминавме на Кирилица?

Иако глаголицата била совршена за пренос на „Словото“, таа била многу тешка за брзо пишување. Подоцна во Охридската школа, неговите ученици (најверојатно Св. Климент) ја создале Кирилицата, користејќи ги едноставните грчки букви што веќе ги знаеле (како Γ и ν кои ги спомнавме), но го задржале духот и имињата од глаголицата.

Дали сакате да видиме зошто токму во Охрид се случила оваа револуција на „Словото“ и како Св. Климент ја олеснил азбуката?

Охрид не станал центар на писменоста случајно. Тоа што се случило таму во 9-тиот век е вистинска културна револуција предводена од Св. Климент Охридски, најнадарениот ученик на Кирил и Методиј.

Еве како Охрид го „скротил“ Словото и го направил достапно за народот:

1. Мисијата на Св. Климент (886 година)

Кога Климент дошол во областа Кутмичевица (денешен Охрид и околината), тој не дошол само да преведува книги. Тој дошол да создаде универзитет пред универзитетите воопшто да постојат во Европа.

Ја основал Охридската книжевна школа.

За само неколку децении, описменил над 3.500 ученици. Тоа била огромна бројка за тоа време!

2. Раѓањето на Кирилицата (Поедноставувањето)

Иако Глаголицата била совршена за пренос на гласовите, нејзините букви биле премногу сложени и тешки за брзо пишување (со многу крукчиња и јамки).

Св. Климент сфатил дека за да се рашири писменоста масовно, му треба едноставно писмо.

Тој ги зел веќе познатите грчки големи букви (како Α, Β, Γ, Δ) како основа, а за специфичните словенски гласови (ж, ш, ч, ц, ђ) ги задржал или модифицирал симболите од Глаголицата.

Така настанала Кирилицата, која ја нарекол во чест на својот учител Кирил.

3. „Првиот македонски учител“

Климент бил многу практичен. Тој не ги учел луѓето само на теологија, туку и на:

Земјоделство: Ги учел како да калемат овошки за да имаат подобра храна.

Градежништво: Градел цркви и манастири (како Св. Пантелејмон на Плаошник) кои станале центри за препишување книги.

4. Охрид како „Ерусалим на Балканот“

Благодарение на оваа школа, Охрид станал изворот од каде што словенското Слово се проширило кон Бугарија, Србија и Русија. Речиси сите најстари зачувани ракописи (како „Мариинското евангелие“) содржат јазични карактеристики токму од овој македонски регион.

Накратко: Глаголицата беше кодот, но Охрид и Кирилицата беа „интернетот“ на средниот век – тие овозможија знаењето да стигне до секој дом.

Дали сакате да дознаете за некој од специфичните знаци на Кирилицата што ги нема во другите јазици, а ги користиме ние денес (како Ѓ и Ќ)?