Мама

    Апстракт:

Што всушност кријат зборовите што ги користиме секојдневно за да го опишеме почетокот на животот? Додека современата медицина и лингвистика потеклото на зборот вагина го врзуваат за античкиот римски поим за „корица за меч“, под површината на гласовите и древните писма се крие една поинаква, прастара приказна. Овој есеј претставува визуелно и симболичко патување низ историјата на човечката свест – од сумерските и египетските прасимболи на матката, преку светата геометрија на рибата и буквата Омега, сè до писмото Деванагари и универзалната формула Ма + Ма = Мама. Низ спој на историски факти и архетипска реконструкција, текстот открива како женскиот принцип и утробата со милениуми останале втиснати во самата срж на нашите букви и зборови.

Апстракт :

Овој труд ја истражува двојната природа на јазичниот знак – неговиот историско-лингвистички развој наспроти неговата архетипска и симболичка резонанца низ древните цивилизации. Поаѓајќи од латинскиот термин vagina, авторот ги сопоставува строгите правила на научната етимологија со визуелната и фонетската логика на сакралните симболи. Преку компаративна анализа на сумерскиот иконограм „Омега“ (поврзан со божицата Нинмах/Ма), староегипетскиот хиероглиф за дворога матка (F45), геометриската конструкција Vesica Pisces и графемите на индиското писмо Деванагари (माँ), есејот ја поставува тезата за симболичкото единство на звукот и формата во концептот Ма + Ма. Целта на трудот не е да ја замени историската граматика, туку да понуди симболичка реконструкција која покажува како идејата за Мајката, Земјата (Геа) и утробата преживеала низ трансформациите на писмото и говорот.

Клучни зборови: симболика, етимологија, матка, Големата Мајка, Весика Писцис, Омега, Деванагари, архетипови.

Од прасимболот на утробата до зборот: Архетипска и симболичка реконструкција на концептот „Ма – Матка – Вагина“

Вовед: Две патеки кон вистината на зборот

Секој збор во човековиот јазик поседува два живота. Првиот е неговиот историско-лингвистички живот – строгиот, формален пат на гласовни промени и граматички правила што ги бележи научната етимологија. Вториот е неговиот симболички и архетипски живот – длабоката, интуитивна смисла што човештвото со милениуми ја втиснувало во звуците и знаците за да ги објасни најголемите тајни на постоењето: раѓањето, плодноста и изворот на животот.

Во современата медицинска терминологија, зборот вагина (vagina) потекнува од латинскиот збор vāgīna, што во античкиот Рим буквално значел „корица за меч“, „футрола“ или „лушпа од жито“. Овој термин влегол во анатомијата дури во XVII век, отсликувајќи го тогашниот механистички поглед кон човечкото тело. Сепак, ако се тргнеме од сувопарната административна етимологија и навлеземе во сферата на сакралната геометрија, митологијата и прастарите писма, се отвора една сосема поинаква, подлабока слика. Низ призмата на симболизмот, поимот вагина може да се согледа како одраз на прастариот концепт за Големата Мајка и матката – суштина запишана во равенката Ма + Ма = Мама, чии траги се протегаат од неолитските светилишта, преку Сумер и Египет, сè до писмото Деванагари.

Прасимболот на матката и геометријата на животот

Долго пред појавата на фонетските азбуки, древните цивилизации комуницирале преку свети иконограми преземени директно од природата и човечкото тело. Во центарот на тие прастари симболи стоела женската утроба (матката) како примарен извор на животот.

• Сумерскиот симбол „Омега“ и божицата Нинмах (Мах/Ма). Во археологијата на древна Месопотамија (III милениум п.н.е.) е познат таканаречениот „сумерски симбол Омега“ – знак во облик на потковица или централна јамка чии краеви се шират и свиткуваат налево и надесно. Истражувачите го идентификуваат овој знак како стилизиран приказ на матка со јајцеводи. Овој симбол бил главен амблем на сумерската Божица-Мајка, чија највисока титула била Нинмах (Ninmah) или Дингирмах (Dingirmah). На сумерски јазик, зборот мах (maḫ) значи „возвишена“ или „голема“ – основа која подоцна на Балканот и во Мала Азија опстанала во култот кон древната божица Ма.

• Староегипетскиот хиероглиф на божицата Хатор. Речиси идентична анатомска стилизација постои и во староегипетското писмо преку хиероглифот за дворога матка (шифра F45: 𓎰), кој бил свет симбол на Хатор – божицата на мајчинството, плодноста и раѓањето. Со овој знак, кој визуелно прикажува централна утроба со два странични крака, Египќаните ги запишувале зборовите „матка“ и „жена“, поистоветувајќи го женскиот принцип со самиот орган на создавањето.

• Весика Писцис (Vesica Pisces) и ротацијата на симболот. Во светата геометрија, пресекот на два круга формира бадемаст облик познат како Vesica Pisces (Рибин меур). Во предхристијанските култури овој исправен овал бил универзален симбол на женскиот полов орган и матката (Yoni во источните традиции). Со ротација од 90 степени во хоризонтална положба, истиот знак ја добива формата на риба – симбол што раните христијани го презеле и го преосмислиле преку грчкиот акроним Ихтис (ΙΧΘΥΣ). Така, преку едноставна просторна ротација, еден ист прастар геометриски потег ги поврзува почетокот (утробата), крајот (формата на буквата Омега – Ω) и симболот на спасението

Звукот „Ма“ и графичката синтеза на збор и симбол

Паралелно со визуелниот симбол на матката, во човековиот говор се развивал и најприродниот, првоизговорен звук на човештвото – слогот „Ма“.

• Водата и утробата во буквата М. Во историјата на писмото, денешната буква М потекнува од староегипетскиот хиероглиф за бранови на вода, кој Феникијците го нарекле Мем („вода“). Во митологијата и кабалистичката традиција (каде буквата Мем се поврзува со мајчинската утроба), водата е примарен симбол на плодовата вода и хаосот од кој се раѓа новиот живот.
• Синтезата во писмото Деванагари (माँ). Најочигледната визуелна поткрепа за спојот меѓу звукот, божествениот принцип и симболот на матката се среќава во хинди писмото Деванагари, каде зборот за мајка се запишува како माँ (маа). Гледан низ призмата на симболичката анализа, овој знак претставува графичко единство: вертикално-аголната структура го носи здивот на создавањето, левата јамка визуелно го повторува прасимболот на матката, додека горниот знак Чандрабинду (ँ – полумесечина со точка) во тантричката филозофија го означува космичкиот спој на женската енергија (Шакти) и праизворот (Бинду).

Оттука произлегува и суштинската формула Ма + Ма = Мама. Таа не е само детско удвојување на слогови, туку симболички спој на зборот (божествениот звук Ма) и симболот (утробата/матката како Ма), од чие единство настанува целиот свет (Maa ki duniya – „Светот на Мајката“).

Архетипската низа: Од „Ма-Земја“ до „Ва-Гина“

Ако се напуштат строгите граници на формалната граматика и се примени методот на филозофска и фонетска асоцијација (пристап познат уште од Платоновиот дијалог „Кратил“), може да се проследи како оваа прастара суштина се прелева низ јазиците и гласовите.

Во артикулационата фонетика, согласките М, Б и В припаѓаат на истата група уснени гласови (лабијали), поради што во историјата на јазиците тие постојано стојат во блиска сродност. Истовремено, во митолошката свест, Жената и Земјата се едно исто – плодна почва во која се зачнува животот. Ова овозможува конструирање на тристепена архетипска трансформација:

1. Ма – Земја: Примарното ниво на Големата Мајка (Ма) поистоветена со плодната почва и природата.

2. Ба – Геа: Преминот од М во Б го носи коренот Ба- (во словенската традиција баба во првобитно значење на „прамајка“ или „родилка“), споен со старогрчката божица на Земјата – Геа (Gaia, Gaia Mater).

3. Ва – Гина: Преминот од Б во В и од Геа кон старогрчкиот корен гина (gynē – жена) [8] визуелно и звучно се рефлектира во латинскиот термин вагина (vagina).

Иако историската лингвистика докажува дека латинскиот збор vāgīna не настанал како сложенка од ва- и -гина (туку од коренот vāg- за обвивка и наставката -īna), во сферата на културната меморија и симболиката оваа паралела има длабока смисла. Таа покажува дека дури и кога римската воена терминологија го прекрила органот со метафората на „корица за меч“, под површината на гласовите останала да пулсира прастарата архетипска вистина: дека вториот дел од двојството Ма + Ма – самата матка и портата на раѓањето – е нераскинливо врзана со Жената (Гина) и Земјата (Геа)

Користена литература и референци

1. Harper, Douglas. "Vagina (n.)." Online Etymology Dictionary Etymonline. (Историски преглед на латинскиот збор vāgīna и неговото воведување во медицинската терминологија во XVII век).

2. Black, Jeremy, and Anthony Green. Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary. University of Texas Press, 1992. (Види исто: ORACC – Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses, одредница Mother Goddess / Ninmah за археолошката анализа на сумерскиот симбол Омега како матка).

3. Gardiner, Alan. Egyptian Grammar: Being an Introduction to the Study of Hieroglyphs. 3rd ed., Griffith Institute, Ashmolean Museum, Oxford, 1957. (Класификација на египетските хиероглифи, шифра F45 – дворога матка како симбол на божицата Хатор и фонетска вредност ḥmt).

4. Lawlor, Robert. Sacred Geometry: Philosophy and Practice. Thames & Hudson, London, 1982. (Анализа на геометриската конструкција Vesica Pisces и нејзината симболика во античката и средновековната уметност).

5. Климент Александриски (Clement of Alexandria). Paedagogus (Воспитувач), Книга III, Глава XI, околу 198 г. н.е. (Најраниот зачуван ранохристијански пишан извор за употребата на рибата како свет симбол).

6. Encyclopaedia Britannica. "M (letter)." Britannica. (Историски развој на буквата М од староегипетскиот хиероглиф за вода и феникиската буква Мем).

7. Hesiod. Theogony (Теогонија). (Класичен митолошки извор за Геа – Прамајката Земја како првобитно божество од кое произлегува светот).

8. Beekes, Robert. Etymological Dictionary of Greek. Brill, Leiden, 2010. (Етимолошка анализа на старогрчкиот збор γυνή / gynē – жена и неговиот праиндоевропски корен *gʷḗn).